अणू व अणुकण (Atoms & Molecules)

अणू म्हणजे काय?

उत्तर: पदार्थाचा सर्वात लहान अंश जो रासायनिक पद्धतीने अजोड राहतो.

अणूमध्ये कोणते कण असतात?

उत्तर: प्रोटॉन, न्यूट्रॉन, इलेक्ट्रॉन.

प्रोटॉनचा चार्ज काय आहे?

उत्तर: +1 e

न्यूट्रॉनचा चार्ज काय आहे?

उत्तर: 0 (तटस्थ)

इलेक्ट्रॉनचा चार्ज काय आहे?

उत्तर: –1 e

अणुची मुख्य संरचना कोणती आहे?

उत्तर: केंद्रक (Nucleus) आणि इलेक्ट्रॉन बादली (Electron Cloud)

परमाणु क्रमांक काय दर्शवतो?

उत्तर: केंद्रकातील प्रोटॉनची संख्या.

द्रव्यमान क्रमांक काय दर्शवतो?

उत्तर: प्रोटॉन + न्यूट्रॉनची संख्या.

आयन म्हणजे काय?

उत्तर: जे अणू इलेक्ट्रॉन गमावतो किंवा मिळवतो.

सकारात्मक आयन म्हणजे काय?

उत्तर: इलेक्ट्रॉन गमावलेले अणू (Cation)

ऋणात्मक आयन म्हणजे काय?

उत्तर: इलेक्ट्रॉन मिळवलेले अणू (Anion)

आइसोटोप म्हणजे काय?

उत्तर: समान प्रोटॉन, पण न्यूट्रॉन वेगवेगळे अणू.

आण्विक द्रव्यमान कसे मोजतात?

उत्तर: अणूंच्या द्रव्यमानांची सरासरी आण्विक द्रव्यमान युनिटमध्ये (amu).

आइसोबार म्हणजे काय?

उत्तर: समान द्रव्यमान क्रमांक, पण प्रोटॉन वेगळे अणू.

आइसोटोन म्हणजे काय?

उत्तर: समान न्यूट्रॉन संख्या, प्रोटॉन वेगळे अणू.

आण्विक सूत्र म्हणजे काय?

उत्तर: अणूंचा प्रकार आणि संख्या दर्शवणारे सूत्र.

आण्विक वजन कसे मोजतात?

उत्तर: सर्व अणूंच्या द्रव्यमान गुणाकार सरासरीने.

Avogadro संख्या किती आहे?

उत्तर: 6.022 × 10²³

Avogadro चा नियम काय सांगतो?

उत्तर: कोणत्याही वायूचे समान तापमान व दाबावर समान आयतन असते, ज्यात समान संख्या अणू असतात.

अणुची स्थिरता कोणत्या घटकावर अवलंबून आहे?

उत्तर: प्रोटॉन व न्यूट्रॉनच्या संख्येवर.

इलेक्ट्रॉन बादली कोणत्या आकाराची आहे?

उत्तर: वेगवेगळ्या ऊर्जा स्तरांवर स्पेशल वितरण.

हायड्रोजनचे सर्वात सोपे अणु कोणते?

उत्तर: H-1

डाळके व प्रोटॉनमध्ये कोणता बल असतो?

उत्तर: न्यूक्लियर बल (Strong Nuclear Force)

इलेक्ट्रॉन क्लाउड मॉडेल कोणत्या शास्त्रज्ञाने दिले?

उत्तर: Schrodinger

Rutherford च्या प्रयोगाचे निष्कर्ष काय होते?

उत्तर: केंद्रक छोटा, घन, धनात्मक आणि अणुमध्ये बहुसंख्य जागा रिकामी.

Bohr मॉडेलचे मुख्य तत्त्व काय आहे?

उत्तर: इलेक्ट्रॉन्स निश्चित कक्षा/ऊर्जा स्तरावर फिरतात.

इलेक्ट्रॉन्सची ऊर्जा कशी मोजतात?

उत्तर: kv, ev किंवा Joule मध्ये.

क्वांटम नंबर म्हणजे काय?

उत्तर: इलेक्ट्रॉन्सच्या स्थितीचे चार मापदंड.

आण्विक किंवा अणुकणांचे अध्ययन कोणत्या शास्त्रात होते?

उत्तर: परमाणु भौतिकी व रसायनशास्त्र

अणूचे व्यवहार रासायनिक बंधांमध्ये कसे दिसतात?

उत्तर: इलेक्ट्रॉन्सच्या देवाणघेवाण किंवा सामायिकरणात.

२. प्रकाशविद्युत प्रभाव (Photoelectric Effect) – 20 प्रश्न

प्रकाशविद्युत प्रभाव म्हणजे काय?

उत्तर: धातूवर प्रकाश पडल्यास इलेक्ट्रॉन्स बाहेर पडणे.

कोणत्या प्रकारचा प्रकाश इलेक्ट्रॉन्स बाहेर काढतो?

उत्तर: फोटॉन्ससारखा उर्जावान प्रकाश (उच्च वारंवारिता).

Photoelectric Effect शोधक कोण आहे?

उत्तर: Heinrich Hertz (प्रयोग), Einstein (सिद्धांत)

Photoelectric Effect सिद्धांताचे मुख्य सूत्र काय आहे?

उत्तर: K.E. = hν – Φ

h म्हणजे काय?

उत्तर: Planck’s constant (6.626 × 10⁻³⁴ J·s)

ν म्हणजे काय?

उत्तर: प्रकाशाची वारंवारिता (frequency)

Φ म्हणजे काय?

उत्तर: धातूचा work function (किमान ऊर्जा इलेक्ट्रॉन बाहेर काढण्यासाठी)

K.E. म्हणजे काय?

उत्तर: उत्सर्जित इलेक्ट्रॉन्सची गतिज ऊर्जा

Photoelectric Effect मध्ये वेळेवर कोणता परिणाम होतो?

उत्तर: तात्काळ इलेक्ट्रॉन्स बाहेर पडतात (Delay नाही)

Work function कशी मोजतात?

उत्तर: K.E. व प्रकाशाची वारंवारिता मोजून

Photoelectric Effect कोणत्या नियमाला विरोध करतो?

उत्तर: क्लासिकल लहरी सिद्धांत

ऊर्जा किती फोटॉन्समध्ये अवलंबून असते?

उत्तर: एक फोटॉन = hν

Photoelectric Effect मध्ये कोणता न्यूनतम frequency आवश्यक आहे?

उत्तर: Threshold frequency ν₀

Threshold frequency चा अर्थ काय?

उत्तर: ज्यावरून इलेक्ट्रॉन बाहेर पडतो

Light intensity वाढवल्यास K.E. बदलतो का?

उत्तर: नाही, फक्त इलेक्ट्रॉन संख्या वाढते

Light frequency वाढल्यास K.E. बदलतो का?

उत्तर: हो, K.E. वाढते

Photoelectric Effect चा उपयोग कुठे होतो?

उत्तर: Solar cells, Photo detectors, Light meters

Einstein ने Photoelectric Effect साठी कोणता पुरस्कार मिळवला?

उत्तर: Nobel Prize 1921

Threshold wavelength λ₀ = ?

उत्तर: λ₀ = c / ν₀

Photoelectric Effect सैद्धांतिक महत्त्व काय आहे?

उत्तर: Light quantum theory – Light particle रूप सिद्ध.

३. अणुशक्ती, अणुभंजन, अणुसंलयन (Nuclear Fission & Fusion) – 25 प्रश्न

Nuclear Fission म्हणजे काय?

उत्तर: मोठ्या अणूचा विभाग करून ऊर्जा निर्माण करणे.

Fission चे मुख्य उदाहरण कोणते अणू?

उत्तर: Uranium-235, Plutonium-239

Fission मध्ये ऊर्जा कशी निर्माण होते?

उत्तर: E = Δm c² (Mass defect)

Fission मध्ये कोणता कण उत्सर्जित होतो?

उत्तर: Neutron

Fission चा उपयोग कुठे होतो?

उत्तर: Nuclear reactors, Nuclear bombs

Nuclear Fusion म्हणजे काय?

उत्तर: हलक्या अणू एकत्र येऊन भारी अणू तयार करणे.

Fusion चे उदाहरण कोणते अणू?

उत्तर: H → He (सूर्य)

Fusion मध्ये ऊर्जा उत्सर्जन का जास्त आहे?

उत्तर: Mass defect मोठा, E = Δm c²

Fission vs Fusion मुख्य फरक काय?

उत्तर: Fission – अणू विभाजित, Fusion – अणू एकत्र

Chain reaction म्हणजे काय?

उत्तर: Fission मध्ये उत्सर्जित Neutron आणखी Fission करतात

Critical mass म्हणजे काय?

उत्तर: Chain reaction सुरू करण्यासाठी आवश्यक अणूचे किमान प्रमाण

Fission मध्ये किती प्रकारचे उत्सर्जन दिसते?

उत्तर: Neutron, Gamma rays, Kinetic energy

Fusion प्रक्रिया पृथ्वीवर कठीण का आहे?

उत्तर: खूप उष्णता व दाब आवश्यक आहे

Fusion मध्ये मुख्य बाधक कोणता आहे?

उत्तर: Coulomb repulsion

Nuclear reactor मध्ये Fission नियंत्रित कशी करतात?

उत्तर: Control rods (Boron, Cadmium) वापरून

Fusion चा उपयोग कुठे होतो?

उत्तर: सूर्यप्रकाश, Hydrogen bomb, Clean energy

Fission मध्ये chain reaction अनियंत्रित झाली तर?

उत्तर: Atomic bomb निर्माण होतो

Energy per reaction Fission vs Fusion तुलना करा.

उत्तर: Fusion – जास्त, Fission – कमी

Half-life म्हणजे काय?

उत्तर: अर्ध्या अणूंच्या विघटनासाठी लागलेला वेळ

Radioactive decay प्रकार कोणते?

उत्तर: Alpha, Beta, Gamma

Alpha decay मध्ये काय उत्सर्जित होते?

उत्तर: He nucleus (2p + 2n)

Beta decay मध्ये काय उत्सर्जित होते?

उत्तर: Electron किंवा positron

Gamma decay मध्ये काय उत्सर्जित होते?

उत्तर: High energy photon

Fission मध्ये उत्सर्जित उर्जा कोठून येते?

उत्तर: Nuclear binding energy कमी होणे

Fusion मध्ये उत्सर्जित उर्जा कोठून येते?

उत्तर: Binding energy per nucleon वाढणे

४. क्वांटम संकल्पना (Quantum Physics Basics) – 20 प्रश्न

क्वांटम म्हणजे काय?

उत्तर: ऊर्जा किंवा पदार्थाचे लहानतम अंश (discrete packets).

Planck चा constant h किती?

उत्तर: 6.626 × 10⁻³⁴ J·s

ऊर्जा quanta चे सूत्र काय आहे?

उत्तर: E = hν

ν म्हणजे काय?

उत्तर: Light frequency

Light quanta कशामुळे सिद्ध झाले?

उत्तर: Photoelectric effect

Quantum mechanics कोणत्या वर्षी सुरुवात झाली?

उत्तर: 1900 (Planck)

Heisenberg चा uncertainty principle काय सांगतो?

उत्तर: Position व momentum एकाच वेळी अचूक मोजता येत नाहीत.

Schrödinger चा wave equation काय दर्शवतो?

उत्तर: Electron probability distribution

Electron cloud म्हणजे काय?

उत्तर: इलेक्ट्रॉन्सच्या संभाव्य स्थानांचे क्षेत्र

Quantum number किती प्रकारचे आहेत?

उत्तर: 4 (n, l, m_l, m_s)

Principal quantum number n म्हणजे काय?

उत्तर: ऊर्जा स्तराची संख्या

Azimuthal quantum number l म्हणजे काय?

उत्तर: Orbital shape

Magnetic quantum number m_l म्हणजे काय?

उत्तर: Orbital orientation

Spin quantum number m_s म्हणजे काय?

उत्तर: इलेक्ट्रॉन्सची spin दिशा

Pauli exclusion principle काय सांगतो?

उत्तर: दोन इलेक्ट्रॉन्स समान atom मध्ये समान चार quantum numbers असू शकत नाहीत

Bohr model मध्ये energy levels कसे आहेत?

उत्तर: Quantized

Energy photon = difference between energy levels = ?

उत्तर: E = hν