ऊष्मागतिकीचे नियम (Laws of Thermodynamics) –

 

पहिला नियम काय सांगतो?

उत्तर: ऊर्जा संवर्धनाचा नियम – प्रणालीतील अंतर्गत ऊर्जा बदल = उष्णता घेतलेली – प्रणालीने केलेले कार्य (ΔU = Q – W).

ΔU म्हणजे काय?

उत्तर: प्रणालीतील अंतर्गत ऊर्जा बदल.

Q म्हणजे काय?

उत्तर: प्रणालीमध्ये प्रवेश करणारी उष्णता.

W म्हणजे काय?

उत्तर: प्रणालीने केलेले कार्य.

पहिल्या नियमाचे उदाहरण द्या.

उत्तर: बॉईलर मध्ये वायू गरम करून त्याचे कार्य करणे.

पहिला नियम कोणत्या प्रकारच्या प्रणालीसाठी लागू आहे?

उत्तर: बंद प्रणालीसाठी (Closed System).

दुसरा नियम काय सांगतो?

उत्तर: उष्णता स्वतःहून थंड वस्तूकडे जाते; एन्ट्रॉपी नेहमी वाढते.

एन्ट्रॉपी म्हणजे काय?

उत्तर: अव्यवस्थेचे प्रमाण किंवा ऊर्जा न वापरता कार्य करण्याची क्षमता.

दुसऱ्या नियमाचे उदाहरण द्या.

उत्तर: थंड पाण्याचा बर्फ बनणे.

दुसरा नियम कोणत्या उपकरणात लागू होतो?

उत्तर: रेफ्रिजरेटर, ऊष्मा इंजिन.

थर्मोडायनामिक एन्ट्रॉपीचा SI एकक काय आहे?

उत्तर: Joule/Kelvin (J/K)

दुसऱ्या नियमाचा संक्षिप्त सूत्र कोणते?

उत्तर: Qh/Qc ≤ Th/Tc (Carnot efficiency).

Carnot चक्र म्हणजे काय?

उत्तर: आदर्श ऊष्मा इंजिनाचे reversible चक्र.

Carnot efficiency चे सूत्र काय आहे?

उत्तर: η = 1 – Tc/Th

η म्हणजे काय?

उत्तर: इंजिन कार्यक्षमतेचा टक्केवारी.

थर्मोडायनामिक प्रक्रिया कोणत्या प्रकारच्या असू शकतात?

उत्तर: Isothermal, Adiabatic, Isobaric, Isochoric.

Isothermal process म्हणजे काय?

उत्तर: तापमान स्थिर राहते.

Adiabatic process म्हणजे काय?

उत्तर: उष्णता देवाणघेवाण होत नाही (Q = 0).

Isobaric process म्हणजे काय?

उत्तर: दाब स्थिर राहतो.

Isochoric process म्हणजे काय?

उत्तर: आयतन स्थिर राहते, W = 0.

तीसरा नियम काय सांगतो?

उत्तर: Absolute zero (0 K) वर प्रणालीची एन्ट्रॉपी शून्य असते.

तीसऱ्या नियमाचे महत्व काय आहे?

उत्तर: Absolute zero वर कोणतेही थर्मोडायनामिक कार्य करणे शक्य नाही.

सीलॉस नियम म्हणजे काय?

उत्तर: कोणतेही ऊष्मा इंजिन reversible Carnot cycle पेक्षा कार्यक्षम नसते.

Adiabatic आणि Isothermal प्रक्रियेत फरक काय आहे?

उत्तर: Adiabatic – Q = 0, Isothermal – ΔT = 0.

ऊष्मा इंजिन काय आहे?

उत्तर: उष्णतेतून कार्य निर्माण करणारे यंत्र.

ऊष्मा पंप किंवा रेफ्रिजरेटर काय करतो?

उत्तर: थंड वस्तूकडून उष्णता उच्च तापमानाकडे पाठवतो.

Thermodynamics मध्ये reversible प्रक्रिया म्हणजे काय?

उत्तर: जी प्रक्रिया उलटवता येते व प्रणाली पूर्वस्थितीत परत येते.

Irreversible प्रक्रिया म्हणजे काय?

उत्तर: प्रक्रिया उलटवता येत नाही, एन्ट्रॉपी वाढते.

थर्मोडायनामिक्सचे मुख्य नियम कोणते आहेत?

उत्तर: प्रथम, दुसरा, तिसरा नियम.

ऊष्मागतिकी अभ्यास का करतात?

उत्तर: ऊष्मा इंजिन, रेफ्रिजरेटर, ऊर्जा रूपांतरण, उद्योग, विज्ञान व दैनंदिन उपकरणांसाठी.