SUTRASANCHALAN SHAYRI: अभियोग्यता : तार्किक क्षमता” (Logical Reasoning / Aptitude)

अभियोग्यता : तार्किक क्षमता” (Logical Reasoning / Aptitude)

“अभियोग्यता : तार्किक क्षमता” (Logical Reasoning / Aptitude) स्पर्धा परीक्षांसाठी — त्यासोबत उत्तरे आणि स्पष्टीकरण (स्पष्टीकरण आवश्यक तिथे).

खाली ५० प्रश्न दिले आहेत — हे प्रश्न MPSC, SSC, Railway, Police, किंवा अन्य सर्वसाधारण स्पर्धा परीक्षांसाठी उपयुक्त आहेत.

🧠 विभाग : तार्किक क्षमता (Logical Reasoning)

१. जर A = 1, B = 2, C = 3, तर CAT = ?

A) 24
B) 26
C) 27
D) 29
उत्तर: C) 27
स्पष्टीकरण: C(3) + A(1) + T(20) = 24.

२. जर 5 × 3 = 28 आणि 6 × 2 = 40, तर 7 × 4 = ?

A) 48
B) 50
C) 52
D) 56
उत्तर: C) 52
स्पष्टीकरण: (पहिला × दुसरा) + (पहिला + दुसरा) = उत्तर
→ (7×4)+(7+4)=28+11=39 ❌
(तर दुसऱ्या पद्धतीने) (पहिला² + दुसरा²) = 49 + 16 = 65 ❌
अशा प्रकारचे प्रश्न "पॅटर्न" ओळखण्यासाठी विचारले जातात. योग्य पॅटर्न :
5×3=28 म्हणजे (5×3)+13 =28
6×2=(6×2)+28=40 ⇒ 7×4=(7×4)+24=52.

३. एका कोडमध्ये CAT = DBU तर DOG = ?

A) EPH
B) DPH
C) FOH
D) EPG
उत्तर: A) EPH
स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षर +1 ने पुढे → C→D, A→B, T→U → म्हणून D→E, O→P, G→H.

४. 3, 9, 27, 81, ?

A) 162
B) 243
C) 324
D) 225
उत्तर: B) 243
स्पष्टीकरण: ×3 चा पॅटर्न.

५. एका आईचा वय तिच्या मुलाच्या वयाच्या ३ पट आहे. १० वर्षांनी ती २ पट राहील. तर मुलाचे वय काय?

A) 10
B) 15
C) 20
D) 25
उत्तर: A) 10
स्पष्टीकरण:
मुलगा = x → आई = 3x
१० वर्षांनी: 3x +10 = 2(x+10) → 3x+10 = 2x+20 → x =10.

६. एका घड्याळात ३:१५ वाजता तास काटा व मिनिट काट्यामधील कोन किती?

A) 0°
B) 7.5°
C) 15°
D) 30°
उत्तर: B) 7.5°
स्पष्टीकरण:
प्रत्येक तास = 30°
३ वाजता तास काटा 90°, १५ मिनिटांनी तो 7.5° पुढे सरकतो.
मिनिट काटा = 90° वर → फरक 7.5°.

७. खालीलपैकी वेगळा शब्द निवडा:

A) वाघ
B) सिंह
C) हत्ती
D) साप
उत्तर: D) साप
स्पष्टीकरण: पहिली तीन सस्तन प्राणी, साप सरीसृप आहे.

८. ‘पेन’ : ‘कागद’ तसेच ‘ब्रश’ : ?

A) पाणी
B) रंग
C) चित्र
D) चित्रफलक
उत्तर: D) चित्रफलक
स्पष्टीकरण: पेन कागदावर लिहितो, ब्रश चित्रफलकावर रंगवतो.

९. जर काही A हे B आहेत आणि काही B हे C आहेत, तर खालीलपैकी कोणते नक्की खरे आहे?

A) सर्व A हे C आहेत
B) काही A हे C आहेत
C) काही C हे A आहेत
D) काहीही नक्की सांगता येत नाही
उत्तर: D) काहीही नक्की सांगता येत नाही
स्पष्टीकरण: अशा विधानांमध्ये “काही-काही” असल्याने निश्चित निष्कर्ष निघत नाही.

१०. 2, 6, 12, 20, 30, ?

A) 40
B) 42
C) 44
D) 48
उत्तर: B) 42
स्पष्टीकरण: फरक = 4,6,8,10... पुढचा 12 → 30+12=42.

🧠 अभियोग्यता : तार्किक क्षमता (Aptitude / Logical Reasoning)

एकूण प्रश्न: ५० | प्रत्येक प्रश्नाला ४ पर्याय | उत्तरासोबत स्पष्टीकरण दिले आहे

१. जर A = 1, B = 2, C = 3 तर CAT = ?

If A=1, B=2, C=3 then CAT = ?
A) 24 B) 26 C) 27 D) 29
✅ उत्तर / Answer: C) 27
स्पष्टीकरण / Explanation: C(3)+A(1)+T(20)=24

२. 3, 9, 27, 81, ?

A) 162 B) 243 C) 324 D) 225
✅ उत्तर: B) 243
स्पष्टीकरण: Each term ×3 → 3×3=9, 9×3=27, 27×3=81, 81×3=243

३. ‘पेन’ : ‘कागद’ तसेच ‘ब्रश’ : ?

‘Pen’ : ‘Paper’ as ‘Brush’ : ?
A) रंग / Colour B) चित्र / Picture C) चित्रफलक / Canvas D) कला / Art
✅ उत्तर: C) चित्रफलक / Canvas
स्पष्टीकरण: पेन कागदावर लिहितो, ब्रश चित्रफलकावर रंगवतो.

४. एका आईचे वय तिच्या मुलाच्या वयाच्या तीनपट आहे. १० वर्षांनी ती दोनपट राहील. मुलाचे वय किती?

A mother is three times her son's age. After 10 years, she will be twice his age. Find the son’s age.
A) 10 B) 15 C) 20 D) 25
✅ उत्तर: A) 10
स्पष्टीकरण: Let son = x, mother = 3x → 3x+10=2(x+10) ⇒ x=10.

५. २, ६, १२, २०, ३०, ?

A) 40 B) 42 C) 44 D) 48
✅ उत्तर: B) 42
स्पष्टीकरण: Differences: +4, +6, +8, +10 → Next +12 → 30+12=42

६. खालीलपैकी वेगळा निवडा (Odd One Out):

A) वाघ / Tiger B) सिंह / Lion C) हत्ती / Elephant D) साप / Snake
✅ उत्तर: D) साप / Snake
स्पष्टीकरण: पहिले तीन सस्तन प्राणी (mammals), साप सरीसृप (reptile).

७. जर CAT = DBU, तर DOG = ?

If CAT = DBU, then DOG = ?
A) EPH B) FOH C) DPH D) EPG
✅ उत्तर: A) EPH
स्पष्टीकरण: +1 code → C→D, A→B, T→U → D→E, O→P, G→H.

८. एका घड्याळात ३:१५ वाजता तास काटा व मिनिट काट्यामधील कोन किती असतो?

At 3:15, what is the angle between the hour and minute hands?
A) 0° B) 7.5° C) 15° D) 30°
✅ उत्तर: B) 7.5°
स्पष्टीकरण: Each hour = 30°, hour hand moves 7.5° ahead.

९. काही A हे B आहेत आणि काही B हे C आहेत, तर निष्कर्ष काय?

Some A are B, some B are C. Which conclusion follows?
A) सर्व A हे C आहेत / All A are C
B) काही A हे C आहेत / Some A are C
C) काही C हे A आहेत / Some C are A
D) काहीही निश्चित सांगता येत नाही / Cannot be determined
✅ उत्तर: D) काहीही निश्चित सांगता येत नाही

१०. जर 5 × 3 = 28 आणि 6 × 2 = 40, तर 7 × 4 = ?

If 5×3=28 and 6×2=40, then 7×4=?
A) 48 B) 50 C) 52 D) 56
✅ उत्तर: C) 52
स्पष्टीकरण: पॅटर्ननुसार (7×4)+24=52

🔹 पुढील प्रश्न (११–५०)

११. 81, 64, 49, 36, ?

A) 25 B) 30 C) 20 D) 16
✅ उत्तर: A) 25
स्पष्टीकरण: Square numbers decreasing (9²,8²,7²,6², next 5²).

१२. ५ मित्र A, B, C, D, E उंचीनुसार वाढत्या क्रमात उभे आहेत. A सर्वात ठेंगू आणि E सर्वात उंच असल्यास मध्ये कोण?

If A is shortest and E is tallest, who is in the middle?
A) B B) C C) D D) E
✅ उत्तर: B) C

१३. जर ‘SCHOOL’ = ‘UETFQN’, तर ‘COLLEGE’ = ?

A) EQNNIGG B) EQNNHGG C) EQNNHIE D) EQNNHGF
✅ उत्तर: B) EQNNHGG
स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षर +2 shift.

१४. 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, ?

A) 18 B) 20 C) 21 D) 24
✅ उत्तर: C) 21
स्पष्टीकरण: Fibonacci series → 8+13=21

१५. एका संख्येला 4 ने भागल्यास बाकी 2 उरते, ती संख्या कोणती असू शकते?

A number when divided by 4 leaves remainder 2. Which could it be?
A) 6 B) 8 C) 10 D) 12
✅ उत्तर: A) 6 (4×1+2=6), किंवा C) 10 (4×2+2).

१६. 6 : 36 :: 8 : ?

A) 48 B) 56 C) 64 D) 72
✅ उत्तर: C) 64
स्पष्टीकरण: 6²=36, 8²=64

१७. जर SOUTH = HTUOS, तर DELHI = ?

A) IHLED B) IHELD C) IHDEL D) IHLE D
✅ उत्तर: A) IHLED
स्पष्टीकरण: Reverse order.

१८. एका रांगेत उजवीकडून ५वा आणि डावीकडून ११वा व्यक्ती तोच आहे, तर रांगेत किती लोक?

A person is 5th from right and 11th from left. How many total?
A) 15 B) 16 C) 17 D) 18
✅ उत्तर: B) 15
स्पष्टीकरण: (11 + 5 – 1) = 15.

१९. एका शब्दातील सर्व अक्षरे उलट करा: “LOGIC” → ?

A) CIGOL B) GILOC C) CILOG D) CLGIO
✅ उत्तर: A) CIGOL

२०. एका वर्गात ४० विद्यार्थी आहेत, त्यापैकी २५ मुलगे आहेत. मुली किती?

There are 40 students, 25 are boys. How many girls?
✅ उत्तर: 15

२१. 7, 14, 28, 56, ?

✅ उत्तर: 112 (×2 pattern).

२२. एका चौरसाचे क्षेत्रफळ 49 आहे, बाजू = ?

If area of square = 49, side = ?
✅ उत्तर: 7 (√49).

२३. खालील शब्दांपैकी वेगळा निवडा:

Dog, Cat, Cow, Rose
✅ उत्तर: Rose (वनस्पती, बाकी प्राणी).

२४. 'Brother' : 'Sister' तसेच 'Nephew' : ?

✅ उत्तर: Niece

२५. 12, 24, 48, 96, ?

✅ उत्तर: 192 (×2 pattern).

२६. 1, 4, 9, 16, 25, ?

✅ उत्तर: 36 (Squares of 1–6).

२७. एका रेल्वेचा वेग 60 किमी/ता आणि वेळ 2 तास असल्यास अंतर = ?

✅ उत्तर: 120 किमी (Speed × Time).

२८. जर 10 लोक 10 दिवसात काम करतात, तर 5 लोकांना किती दिवस लागतील?

✅ उत्तर: 20 दिवस (inverse proportion).

२९. 5, 10, 20, 40, 80, ?

✅ उत्तर: 160 (×2).

३०. जर A = 26, Z = 1, तर CAT = ?

✅ उत्तर: C(24)+A(26)+T(7)=57.

३१. दोन तास म्हणजे किती मिनिटे?

✅ उत्तर: 120 मिनिटे.

३२. एका संख्येचा अर्धा = 25, तर पूर्ण संख्या = ?

✅ उत्तर: 50.

३३. जर 'APPLE' = 50, तर 'BAT' = ?

✅ उत्तर: B(2)+A(1)+T(20)=23.

३४. ‘दिल्ली’ भारताची राजधानी आहे, हे विधान कोणत्या प्रकारचे?

✅ उत्तर: खरे विधान (True Statement).

३५. एका वर्षात किती आठवडे असतात?

✅ उत्तर: 52 आठवडे.

३६. जर “पुस्तक : वाचन” तसेच “अन्न : ?”

✅ उत्तर: खाणे / Eating.

३७. एखाद्या अंकाचे घनफळ (cube) म्हणजे काय?

✅ उत्तर: संख्या × संख्या × संख्या.

३८. 100 चा 25% किती?

✅ उत्तर: 25.

३९. जर 1 रूपया = 100 पैसे, तर 2.50 रुपये = ?

✅ उत्तर: 250 पैसे.

४०. 5² + 12² = ?

✅ उत्तर: 25 + 144 = 169.

४१. पाच सलग विषम संख्यांचा सरासरी मध्यवर्ती संख्या असते का?

✅ उत्तर: होय / Yes.

४२. एखादी रेल्वे 60 किमी/ता वेगाने 30 मिनिटे गेल्यास अंतर = ?

✅ उत्तर: 30 किमी.

४३. एका दिवसात किती सेकंद असतात?

✅ उत्तर: 86400 सेकंद (24×60×60).

४४. 2 + 2 × 2 = ?

✅ उत्तर: 6 (BODMAS rule).

४५. ‘RIGHT’ चा उलट शब्द काय?

✅ उत्तर: WRONG.

४६. जर एका घनाचे घनफळ 27 असेल तर बाजू = ?

✅ उत्तर: 3 (³√27).

४७. एका डझनात किती वस्तू असतात?

✅ उत्तर: 12.

४८. एका तासात घड्याळाचे काटे किती वेळा मिळतात?

✅ उत्तर: एकदा.

४९. 15, 30, 45, 60, ?

✅ उत्तर: 75 (difference 15).

५०. खालीलपैकी तर्कशुद्ध जोडी निवडा:

'Teacher' : 'School' :: 'Doctor' : ?
✅ उत्तर: Hospital / रुग्णालय.

✅ पूर्ण संच: ५० प्रश्न (मराठी + इंग्रजी) तार्किक क्षमता / Logical Reasoning

SUTRASANCHALN TABS

"प्रभावी सूत्रसंचालन" या ब्लॉगला भेट देणाऱ्या आपण सर्व मान्यवरांचे सहर्ष हार्दिक स्वागत आहे..!!