साधी आवर्त गती म्हणजे काय?
उत्तर: वस्तू जेव्हा समकालीन विस्थापनानुसार एकाच रेषेत व नियमित अंतराने हलते.
SHM मध्ये विस्थापनाची दिशा कशी असते?
उत्तर: संतुलन बिंदूकडे नेहमी उलट दिशेने.
SHM चे मुख्य घटक कोणते आहेत?
उत्तर: विस्थापन, गती, त्वरण, कालावधी.
SHM चे वेळ किंवा कालावधी म्हणजे काय?
उत्तर: एक पूर्ण चक्रीय हालचालीसाठी लागलेला वेळ.
SHM चे वारंवारिता म्हणजे काय?
उत्तर: एका सेकंदात केलेल्या चक्रीय हालचालींची संख्या.
SHM मध्ये त्वरण विस्थापनाशी कसे संबंधित आहे?
उत्तर: a = – ω² x
SHM मध्ये ω म्हणजे काय?
उत्तर: कोनिय तीव्रता (angular frequency)
SHM चे गतीमान सूत्र काय आहे?
उत्तर: v = ±ω√(A² – x²)
SHM मध्ये A म्हणजे काय?
उत्तर: अपूर्णीत विस्थापन किंवा अँप्लिट्यूड
SHM चे उदाहरण द्या.
उत्तर: स्प्रिंगवर लटकवलेला वारेळ, पेंडुलम.
पेंडुलमची SHM मध्ये कोणती ऊर्जा असते?
उत्तर: गतिज आणि स्थितिज ऊर्जा.
SHM मध्ये शक्ती व विस्थापन यांचा संबंध कसा आहे?
उत्तर: F ∝ –x
स्प्रिंगसाठी Hooke चे नियम काय आहे?
उत्तर: F = –kx
SHM चे कालावधी T चे सूत्र स्प्रिंगसाठी काय आहे?
उत्तर: T = 2π√(m/k)
पेंडुलमचा कालावधी T काय आहे?
उत्तर: T = 2π√(L/g)
SHM मध्ये शक्ती आणि त्वरणाचे दिशासंबंध काय आहे?
उत्तर: ते विस्थापनाच्या उलट दिशेने असतात.
SHM मध्ये शक्ती सतत का बदलते?
उत्तर: कारण विस्थापन सतत बदलते.
SHM मध्ये गतिज ऊर्जा कधी जास्त असते?
उत्तर: संतुलन बिंदूवर.
SHM मध्ये स्थितिज ऊर्जा कधी जास्त असते?
उत्तर: अँप्लिट्यूडवर.
SHM मध्ये एक चक्र पूर्ण करण्यासाठी लागणारा वेळ कोणत्या गोष्टीवर अवलंबून असतो?
उत्तर: वस्तुमान, स्प्रिंग स्थिरांक किंवा पेंडुलम लांबीवर.
SHM मध्ये वेग आणि विस्थापन यांचा कोन किती आहे?
उत्तर: 90°.
SHM मध्ये त्वरण शिखरावर जास्त असते का?
उत्तर: हो, अँप्लिट्यूडवर.
लहान amplitude साठी पेंडुलमची गती SHM प्रमाणे का असते?
उत्तर: कारण छोटे विस्थापन linear approximation मध्ये येते.
SHM चे समीकरण काय आहे?
उत्तर: x = A sin(ωt + φ)
φ म्हणजे काय?
उत्तर: आरंभीची फेज कोन (initial phase)
SHM मध्ये ऊर्जा कायम राहते का?
उत्तर: हो, एकूण यांत्रिक ऊर्जा कायम राहते.
SHM मध्ये गतिज व स्थितिज ऊर्जा कशी रूपांतरित होतात?
उत्तर: विस्थापनानुसार बदलतात, एकूण ऊर्जा कायम राहते.
SHM मध्ये आवर्तता कशी मोजली जाते?
उत्तर: f = 1/T
स्प्रिंगवर SHM करताना mass जास्त झाल्यास कालावधी कसा बदलतो?
उत्तर: वाढतो
SHM मध्ये कोणती ताकद सतत बदलत राहते?
उत्तर: पुनर्प्रस्थ (Restoring) ताकद
२. ध्वनी तरंग (Sound Waves) – 30 प्रश्न
ध्वनी तरंग म्हणजे काय?
उत्तर: माध्यमातील कणांचे दोलन ज्यामुळे ऐकू येणारा आवाज निर्माण होतो.
ध्वनी तरंग कोणत्या माध्यमात जलद जातात?
उत्तर: घन माध्यमात.
ध्वनी तरंग कोणत्या प्रकारचे असतात?
उत्तर: संपीडन तरंग (Longitudinal)
ध्वनीचे वेग कोणावर अवलंबून असतो?
उत्तर: माध्यमाचा प्रकार व तापमान
ध्वनीचे SI एकक काय आहे?
उत्तर: Hz (वारंवारिता)
ध्वनीची वारंवारिता काय सांगते?
उत्तर: प्रति सेकंद किती तरंग पूर्ण झाले.
मानवी कान कोणत्या वारंवारिता श्रेणी ऐकू शकतो?
उत्तर: साधारण 20 Hz – 20,000 Hz
अल्ट्रासोनिक ध्वनी म्हणजे काय?
उत्तर: 20,000 Hz पेक्षा जास्त वारंवारिता असलेला आवाज
इन्फ्रासोनिक ध्वनी म्हणजे काय?
उत्तर: 20 Hz पेक्षा कमी वारंवारिता असलेला आवाज
ध्वनी तरंग मध्ये कणांची गती कशी असते?
उत्तर: तरंगाच्या दिशेने पुन्हा परत येणारी
ध्वनी तरंग मध्ये ऊर्जा कशी जाते?
उत्तर: माध्यमाद्वारे स्थानांतरित
ध्वनीची लांबी काय आहे?
उत्तर: एका तरंगाचा अंतर λ
ध्वनीचा वेग कसा मोजला जातो?
उत्तर: v = f λ
ध्वनीचा वेग हवेत साधारण किती आहे?
उत्तर: 343 m/s (20°C तापमानावर)
ध्वनीचा वेग पाण्यात किती आहे?
उत्तर: 1482 m/s
ध्वनीचा वेग लोहात किती आहे?
उत्तर: 5000 m/s (सुमारे)
प्रतिध्वनी म्हणजे काय?
उत्तर: आवाजाचे परावर्तन
प्रतिध्वनी कानाला कधी ऐकू येते?
उत्तर: जेव्हा आवाजाचे परावर्तन उंच किंवा पद्धतशीर असते.
प्रतिध्वनीचा उपयोग कोणत्या उपकरणात होतो?
उत्तर: सोनार, अल्ट्रासोनिक रेंज फाईंडर
ध्वनी तरंगांचे गुणधर्म कोणते आहेत?
उत्तर: परावर्तन, अपवर्तन, विवर्तन
ध्वनी अपवर्तन म्हणजे काय?
उत्तर: माध्यम बदलल्यावर आवाजाचा मार्ग वाकणे
ध्वनी विवर्तन म्हणजे काय?
उत्तर: अडथळ्याभोवती आवाज वाकणे किंवा फिरणे
आवाजाचा गंध (Pitch) कोणावर अवलंबून असतो?
उत्तर: वारंवारिता
आवाजाची तीव्रता (Loudness) कोणावर अवलंबून असते?
उत्तर: ध्वनीची उर्जा / अँप्लिट्यूड
ध्वनी तरंगांमध्ये ऊर्जा कशी हस्तांतरित होते?
उत्तर: कणांच्या दोलनाद्वारे
Doppler प्रभाव म्हणजे काय?
उत्तर: स्रोत किंवा निरीक्षक हालचालीत आवाजाचा गंध बदलणे
Doppler प्रभावाचे उदाहरण द्या.
उत्तर: सरकणाऱ्या गाडीचा हॉर्न आवाज बदलणे
ध्वनी तरंग उष्णतेवर कसा परिणाम करतो?
उत्तर: तापमान जास्त झाल्यास ध्वनीचा वेग वाढतो
आवाज पाण्यात जलद का जातो?
उत्तर: घन कण अधिक घन आहेत, त्यामुळे लहरी जलद जातात
ध्वनीचे लहरी कोणत्या प्रकारात जास्त प्रसारित होतात?
उत्तर: संपीडन तरंग (Longitudinal Waves)
३. तरंगांचे गुणधर्म – परावर्तन, अपवर्तन, विवर्तन – 30 प्रश्न
परावर्तन म्हणजे काय?
उत्तर: तरंगाचा एका पृष्ठभागावर पडल्यावर परत जाणे
परावर्तनाचे काय नियम आहेत?
उत्तर: – येणारा कोन = परावर्तीत कोन
– किरण, सममितीय पृष्ठ व सामान्य सर्व एका सपाटात आहेत
परावर्तीत तरंगाचा वेग आणि वारंवारिता बदलतो का?
उत्तर: नाही
प्रकाश किंवा ध्वनी परावर्तनाचे उदाहरण द्या.
उत्तर: आरसा, प्रतिध्वनी
अपवर्तन म्हणजे काय?
उत्तर: माध्यम बदलल्यावर तरंगाचा मार्ग वाकणे
अपवर्तनाचे कारण काय आहे?
उत्तर: वेग बदलामुळे
अपवर्तनातील कानूनी नियम काय आहे?
उत्तर: Snell’s Law (n₁ sinθ₁ = n₂ sinθ₂)
विवर्तन म्हणजे काय?
उत्तर: अडथळा किंवा छिद्रांभोवती लहरी वाकणे
विवर्तनाचे मुख्य प्रकार कोणते आहेत?
उत्तर: – छिद्रावरील विवर्तन
– लाटेबांधणी (Diffraction Grating)
विवर्तनाचे उदाहरण द्या.
उत्तर: ध्वनी अडथळ्याभोवती वळणे, प्रकाशाचा रेनबो
परावर्तन कोणत्या पृष्ठभागावर चांगले होते?
उत्तर: सपाट व गुळगुळीत
अपवर्तन कोणत्या माध्यमांत स्पष्ट दिसते?
उत्तर: एकसंध माध्यमांमध्ये
विवर्तनात तरंगाची लांबी आणि अडथळा यांचा काय संबंध आहे?
उत्तर: अडथळा लांबीइतका लहान असेल तर विवर्तन जास्त होतो
परावर्तनाचा उपयोग कोणत्या उपकरणात होतो?
उत्तर: आरसा, सोनार
अपवर्तनाचा उपयोग कोणत्या उपकरणात होतो?
उत्तर: लेन्स, कॅमेरा, चष्मा
विवर्तनाचा उपयोग कोणत्या उपकरणात होतो?
उत्तर: रेनबो, स्पेक्ट्रोमीटर
परावर्तनात कोन कसे मोजले जातात?
उत्तर: सतत पृष्ठाच्या सामान्यापासून
अपवर्तनात कोन कसे मोजले जातात?
उत्तर: सामान्यापासून अपवर्तीत किरणाचा कोन मोजतात
विवर्तनाचा परिणाम कशावर अवलंबून असतो?
उत्तर: तरंगाची लांबी व अडथळ्याच्या आकारावर
आवाजाचे विवर्तन दैनंदिन जीवनात कोणत्या ठिकाणी दिसते?
उत्तर: इमारतींच्या मागे आवाज फिरणे
प्रकाशाचे विवर्तन कधी दिसते?
उत्तर: रेनबो किंवा पातळ छिद्रांभोवती
परावर्तन व अपवर्तनात कोणता वेग बदलतो?
उत्तर: परावर्तनात नाही, अपवर्तनात बदलतो
परावर्तन व अपवर्तनात कोणता दिशा बदलतो?
उत्तर: परावर्तनात दिशा बदलते, अपवर्तनात वेग बदलतो
परावर्तन व अपवर्तनाचे सूत्र कोणते आहे?
उत्तर: परावर्तन – कोन नियम, अपवर्तन – Snell’s Law
विवर्तन व अपवर्तनातील फरक सांगा.
उत्तर: अपवर्तन – माध्यम बदलल्यावर मार्ग वाकतो,
विवर्तन – अडथळा/छिद्रांभोवती वाकतो.
प्रकाश व ध्वनी मध्ये विवर्तन कसे वेगळे होते?
उत्तर: प्रकाश लहान तरंग असल्यामुळे जास्त स्पष्ट विवर्तन दिसते; ध्वनी लांब तरंगामुळे आसपास फिरते.
परावर्तनाचे प्रत्यक्ष उदाहरण द्या.
उत्तर: आरसा
अपवर्तनाचे प्रत्यक्ष उदाहरण द्या.
उत्तर: काचेतील वस्तू वाकड्या दिसणे
विवर्तनाचे प्रत्यक्ष उदाहरण द्या.
उत्तर: ध्वनी अडथळ्याभोवती वळणे
तरंगांचे गुणधर्म अभ्यासण्याचे महत्त्व काय आहे?
उत्तर: ध्वनी, प्रकाश, रडार, संचार, उपकरणे डिझाइनसाठी
No comments:
Post a Comment